Erişilebilir sağlık uygulaması: büyük yazı, VoiceOver ve kontrast

Yazıyı büyüttüğünde bir uygulamanın düğmeleri üst üste biniyorsa ya da ekran okuyucu bir grafiğe geldiğinde yalnız "resim" diyorsa, o uygulama herkes düşünülerek yapılmamış demektir. Sağlık uygulamalarında bu yalnız bir konfor meselesi değil; kendi bilgine rahatça ulaşabilmek demek. Bu yazıda telefonundaki erişilebilirlik ayarlarını ve bir sağlık uygulamasını seçerken nelere bakabileceğini anlatıyoruz.

Erişilebilirlik neden herkesi ilgilendirir?

Dünya Sağlık Örgütü, dünyada yaklaşık 1,3 milyar insanın, yani her 6 kişiden birinin önemli bir engellilikle yaşadığını ve bu sayının insanlar daha uzun yaşadıkça arttığını belirtiyor. Görme, işitme, el becerisi ya da dikkatle ilgili zorluklar bir uygulamayı kullanmayı doğrudan etkiler.

Erişilebilirlik yalnız kalıcı bir engeli olanlar için de değil. Gözlüğünü bulamadığın bir sabah, migrenli bir akşam, elinin alçıda olduğu birkaç hafta ya da telefonunu yaşlı annenle babana kurduğun gün aynı ayarlar işine yarar. Erişilebilir tasarım çoğu zaman herkes için daha sade tasarım demektir: net yazılar, anlaşılır düğmeler ve tek bakışta okunan ekranlar, yorgun olduğun bir günde de işini kolaylaştırır.

Sağlık kayıtları söz konusu olduğunda iş daha da önem kazanır. İlaç saatini ya da kontrol tarihini okuyamamak, yalnız sinir bozucu değil, kendi düzenini başkasına bağımlı hâle getirebilir.

Yazıyı büyütmek ve kalınlaştırmak

Telefonlar yazı boyutunu sistem genelinde değiştirmene izin verir. Apple'ın anlattığına göre iPhone'da Ayarlar > Ekran ve Parlaklık > Metin Boyutu bölümünden kaydırıcıyla boyutu seçebilirsin. Daha da büyük bir yazı istersen Ayarlar > Erişilebilirlik > Ekran ve Metin Boyutu > Daha Büyük Metin yolunu kullanabilirsin. Menülerin adı ve yeri iOS sürümüne göre biraz değişebilir; aradığın ayarı bulamazsan Ayarlar'daki arama alanını kullanabilirsin.

Bu ayar, Dinamik Yazı (Dynamic Type) özelliğini destekleyen uygulamalarda yazıları birlikte büyütür. Desteklemeyen uygulamalarda yazı aynı kalır; bir uygulamanın bu ayarı izleyip izlemediğini anlamanın en kolay yolu da budur.

Doğru yazı boyutu, telefonu kolunu uzatmadan ve gözlerini kısmadan rahatça okuyabildiğin boyuttur. Gün içinde ışığa göre farklı hissettiriyorsa birkaç gün deneyip öyle karar ver.

• Kalın Metin: İnce yazıları okumakta zorlanıyorsan yazıları kalınlaştırır.
• Büyüteç: Telefonunu büyüteç gibi kullanarak ilaç kutusundaki küçük yazıları okumanı kolaylaştırır.
• Yakınlaştırma: Ekranın tamamını ya da bir bölümünü büyütür.

VoiceOver: ekranı dinleyerek kullanmak

VoiceOver, ekranda olanları sesli anlatan bir ekran okuyucu. Ekrana bakmadan, dinleyerek ve hareketlerle telefonunu kullanmanı sağlar. Konuşma hızını ve ses perdesini kendine göre ayarlayabilirsin.

VoiceOver'ı ilk kez kullanacaksan Apple'ın kullanım kılavuzundaki alıştırma bölümüyle başlamak iyi bir fikir; hareketler başta alışılmadık gelebilir. Yazarken harfleri ve sözcükleri sesli okuyan yazma geri bildirimi de bazı kişiler için kendi başına yeterli bir yardımdır.

Bir sağlık uygulamasında VoiceOver'ın işe yaraması için uygulamanın da üzerine düşeni yapması gerekir: düğmelerin anlamlı adları olmalı, grafiklerin metin karşılığı bulunmalı. Ekran okuyucu kullanmıyorsan bile kısa bir deneme, bir uygulamanın ne kadar özenle hazırlandığını hızlıca gösterir.

Renk, kontrast ve hareket ayarları

Ekran ve Metin Boyutu bölümünde göz yorgunluğunu azaltan ve okumayı kolaylaştıran başka ayarlar da var:

• Kontrastı Artır: Yazı ile arka plan arasındaki farkı belirginleştirir.
• Renk Olmadan Ayırt Et: Yalnız renkle verilen bilgileri şekil ya da yazıyla destekler.
• Renk Filtreleri: Renk körlüğünde renkleri ayırt etmeyi kolaylaştırır.
• Hareketi Azalt: Ekrandaki hareket efektlerinden rahatsız oluyorsan bunları kapatır.

Akşamları ekranı daha az yorucu bulmak için koyu görünümü de deneyebilirsin; gece kayıt tutmak ve ekran ayarları yazısında bunu ayrıntılı anlattık.

Görmende ani ya da hızla ilerleyen bir değişiklik fark edersen bunu ayarlarla idare etmeye çalışma, doktoruna başvur. Ani görme kaybı gibi acil bir durumda bulunduğun ülkenin acil yardım hattını ara.

Bir sağlık uygulamasında bakman gereken 6 şey

Telefonundaki ayarlar ancak uygulama onları desteklediğinde işe yarar. Yeni bir sağlık uygulamasını denerken şunlara bak:

1. Büyük yazıda bozulmuyor mu? Yazıyı büyüttüğünde metinler kesilmeden okunuyor, düğmeler hâlâ kullanılabiliyor mu?
2. Düğmeler adıyla okunuyor mu? VoiceOver açıkken bir düğmeye geldiğinde yalnız "düğme" değil, "Kaydet" gibi ne işe yaradığını duyuyor musun?
3. Grafiklerin metin karşılığı var mı? Bir grafiği göremeyen biri aynı bilgiye bir liste ya da açıklama ile ulaşabiliyor mu?
4. Bilgi yalnız renkle verilmiyor mu? "Alındı" ve "atlandı" gibi durumlar renk dışında yazı ya da simgeyle de ayrılıyor mu?
5. Dokunma alanları yeterince büyük mü? Küçük simgelere tekrar tekrar dokunmak zorunda kalıyor musun?
6. Bildirimler anlaşılır mı? Sesli okunduğunda bir hatırlatma ne istediğini açıkça söylüyor mu? Hatırlatmaların sayısı da önemli; bildirim yorgunluğu yazısında bunu ele aldık.

Bir uygulamayı seçerken erişilebilirliğin yanında gizlilik ve kayıtlarının nerede saklandığı gibi konulara da bakmak isteyebilirsin; sağlık uygulaması seçerken bakman gereken 6 şey yazısı bu açıdan iyi bir tamamlayıcı.

Bu kontrolleri yapmak için uzman olman gerekmez; on dakikalık bir deneme çoğu sorunu gösterir. Yazı boyutunu en büyüğe al, VoiceOver'ı aç ve uygulamada her gün yapacağın bir işi, örneğin bir kayıt eklemeyi, baştan sona dene. Takıldığın yer, uygulamanın geliştirilmesi gereken yerdir.

Oveluni'yi denerken de bu listeyi kullan

Oveluni, ilaç planlarını, günlük kayıtlarını ve kontrollerini tek yerde tutabileceğin kişisel bir kayıt uygulaması. Yukarıdaki listeyi Oveluni'yi denerken de kullanabilirsin; zorlandığın bir yer olursa bize yazman, uygulamayı herkes için daha rahat hâle getirmemize yardım eder. Oveluni tanı koymaz ve yorum yapmaz; sağlığınla ilgili sorular için doktoruna danış. Oveluni App Store'da yakında.

Kaynaklar

1. WHO: Disability and health
2. Apple: About the vision accessibility features on your iPhone or iPad
3. Apple: Change the font size on your iPhone, iPad, and iPod touch