Παρενέργειες φαρμάκων: πώς τις καταγράφεις για τον γιατρό σου

Ξεκίνησες ένα νέο φάρμακο και μετά από λίγες μέρες κάτι άλλαξε: μια ενόχληση στο στομάχι, υπνηλία μέσα στη μέρα ή ένα κοκκίνισμα στο δέρμα. Δεν είναι δική σου δουλειά να αποφασίσεις αν σχετίζεται με το φάρμακο· όμως αν σημειώνεις τακτικά όσα παρατηρείς, βοηθάς πολύ τον γιατρό και τον φαρμακοποιό σου να κάνουν σωστή εκτίμηση. Σε αυτό το άρθρο εξηγούμε τι να σημειώνεις, πώς, και πότε να ζητάς βοήθεια χωρίς να περιμένεις.

Τι είναι η παρενέργεια και πότε μπορεί να εμφανιστεί;

Ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) ορίζει τις παρενέργειες ως ανεπιθύμητες επιδράσεις που μπορεί να σχετίζονται με ένα φάρμακο. Παρενέργειες μπορούν να προκαλέσουν τόσο τα συνταγογραφούμενα όσο και τα μη συνταγογραφούμενα φάρμακα. Η ενόχληση στο στομάχι, η ξηροστομία και η υπνηλία είναι από τις πιο συχνές· οι παρενέργειες όμως μπορεί να κυμαίνονται από ήπια προβλήματα έως σοβαρές καταστάσεις.

Σύμφωνα με τον FDA, οι παρενέργειες μπορεί να εμφανιστούν κυρίως σε αυτές τις στιγμές: όταν ξεκινάς ένα νέο φάρμακο ή ένα συμπλήρωμα, όπως μια βιταμίνη, όταν σταματάς ένα φάρμακο που παίρνεις καιρό ή όταν η δόση αυξάνεται ή μειώνεται. Η ηλικία, τα άλλα φάρμακα και συμπληρώματα που παίρνεις ή μια υπάρχουσα πάθηση μπορούν επίσης να επηρεάσουν το ποιος θα εμφανίσει παρενέργειες.

Το MedlinePlus υπενθυμίζει ότι οι ανεπιθύμητες αντιδράσεις δεν είναι μόνο οι παρενέργειες· στην ίδια ομάδα ανήκουν και οι αλληλεπιδράσεις φαρμάκων και οι αλλεργίες σε φάρμακα. Στις αλλεργικές αντιδράσεις, τα πιο συχνά σημάδια στο δέρμα είναι η κνίδωση και το εξάνθημα. Το να ξεχωρίσει ποιο από αυτά συμβαίνει είναι δουλειά του γιατρού σου· η δική σου δουλειά είναι να καταγράφεις τις παρατηρήσεις σου.

7 πληροφορίες που αξίζει να σημειώνεις

Μια καλή σημείωση είναι σύντομη αλλά πλήρης. Για κάθε αλλαγή που παρατηρείς, προσπάθησε να γράφεις:

1. Τι παρατήρησες; Με δικά σου λόγια, όπως ακριβώς είναι: για παράδειγμα «τα απογεύματα ζαλίζομαι».
2. Πότε ξεκίνησε; Ημερομηνία και, αν γίνεται, ώρα· πόση ώρα αφού πήρες το φάρμακο.
3. Ποιο φάρμακο και από πότε; Το όνομα του φαρμάκου, η ημερομηνία έναρξης και, αν υπήρξε, η ημερομηνία της τελευταίας αλλαγής δόσης.
4. Πόσο κράτησε; Λίγα λεπτά, όλη μέρα, επαναλαμβάνεται κάθε μέρα;
5. Πόσο σε επηρέασε; Επηρέασε τη δουλειά, τον ύπνο ή το φαγητό σου;
6. Τι άλλο άλλαξε την ίδια περίοδο; Ένα νέο συμπλήρωμα, διαφορετική διατροφή, μια ασθένεια ή έντονο άγχος.
7. Τι έκανες και τι έγινε μετά; Για παράδειγμα «ρώτησα τον φαρμακοποιό» ή «πήρα τηλέφωνο τον γιατρό», και τι ακολούθησε.

Αν μετράς θερμοκρασία, πίεση ή βάρος, γράψε και τις τιμές με την ημερομηνία, όπως είναι· μην προσπαθήσεις να τις ερμηνεύσεις. Σημαντικό είναι επίσης να κρατάς τις σημειώσεις σου πάντα στο ίδιο σημείο: όταν μια μέρα γράφεις σε χαρτί και την άλλη στο κινητό, γίνεται δύσκολο να ενώσεις τα κομμάτια. Γράψε ακόμη και μια αλλαγή που μοιάζει μικρή· μια παρατήρηση που μόνη της φαίνεται ασήμαντη μπορεί να αποκτήσει νόημα δίπλα στις υπόλοιπες.

Στη σημείωσή σου ίσως είναι πιο σωστό να γράφεις «αλλαγή που παρατήρησα» αντί για «παρενέργεια». Έτσι καταγράφεις την παρατήρησή σου χωρίς να βγάζεις βιαστικά συμπεράσματα και αφήνεις την εκτίμηση στον ειδικό. Αν καταγράφεις και το πώς παίρνεις τα φάρμακά σου, μπορεί να σου φανεί χρήσιμο το άρθρο με τη λίστα ελέγχου για το ημερολόγιο φαρμάκων.

Πώς το λες στον γιατρό και στον φαρμακοποιό σου;

Ακόμη κι αν πιστεύεις ότι κάτι οφείλεται στο φάρμακο, μην το σταματήσεις με δική σου πρωτοβουλία, μην αλλάξεις τη δόση και μη μετακινήσεις την ώρα λήψης. Ο FDA τονίζει ότι, όταν εμφανίζεται μια παρενέργεια, η προσαρμογή της δόσης ή η αλλαγή σε άλλο φάρμακο πρέπει να εξετάζεται μαζί με επαγγελματία υγείας. Αν δεν ξέρεις τι να κάνεις, πάρε τηλέφωνο τον γιατρό σου ή ρώτησε τον φαρμακοποιό σου.

Ο FDA προτείνει, όταν σου γράφουν ένα φάρμακο, να ρωτάς τον επαγγελματία υγείας για τις πιθανές παρενέργειες και να διαβάζεις το ενημερωτικό υλικό για τον ασθενή που συνοδεύει το φάρμακο και την ετικέτα του φαρμακείου. Αν παρατήρησες μια επίδραση που αναφέρεται στο φύλλο οδηγιών, πρόσθεσέ τη στη σημείωσή σου· μην παραλείψεις όμως να την πεις στον γιατρό σου επειδή σκέφτεσαι «αφού το γράφει το φύλλο οδηγιών, είναι φυσιολογικό».

Στο ραντεβού ο χρόνος μπορεί να είναι λίγος. Αν ξαναδιαβάσεις τις σημειώσεις σου από πριν και βάλεις πρώτες τις δύο-τρεις πιο σημαντικές παρατηρήσεις, θα σου είναι πιο εύκολο. Οι ημερομηνίες και οι διάρκειες λένε πολύ περισσότερα από ένα «τον τελευταίο καιρό δεν είμαι και πολύ καλά». Μπορεί να σε βοηθήσουν και αυτές οι ερωτήσεις:

• Μπορεί αυτή η αλλαγή που παρατήρησα να σχετίζεται με το φάρμακο;
• Θα περάσει με τον καιρό ή πρέπει να κάνω κάτι;
• Σε ποια περίπτωση πρέπει να σας τηλεφωνήσω χωρίς να περιμένω;
• Μπορεί να το επηρεάζουν τα συμπληρώματα ή τα άλλα φάρμακα που παίρνω;

Αν παίρνεις περισσότερα από ένα φάρμακα, πάρε μαζί σου την ενημερωμένη λίστα όλων. Αν ο γιατρός σου αλλάξει το πρόγραμμα, σημείωσέ το κι αυτό με την ημερομηνία· πώς γίνεται το εξηγούμε στο άρθρο για την ενημέρωση της καταγραφής όταν αλλάζει το πρόγραμμα φαρμάκων.

Πότε να ζητήσεις βοήθεια χωρίς να περιμένεις;

Κάποιες αντιδράσεις δεν περιμένουν σημείωση. Το NHS αναφέρει στα συμπτώματα της αναφυλαξίας, μιας σοβαρής αλλεργικής αντίδρασης, το ξαφνικό πρήξιμο στα χείλη, στο στόμα, στον λαιμό ή στη γλώσσα, τη δυσκολία στην αναπνοή, τη δυσκολία στην κατάποση, την ξαφνική ζάλη ή σύγχυση και τη λιποθυμία. Αν δεις κάτι τέτοιο σε σένα ή σε κάποιον δίπλα σου, κάλεσε αμέσως τον αριθμό έκτακτης ανάγκης της χώρας όπου βρίσκεσαι.

Ακόμη κι αν δεν είναι επείγον, μην αναβάλλεις το τηλεφώνημα στον γιατρό σου όταν μια αλλαγή σε ανησυχεί, χειροτερεύει ή επηρεάζει αισθητά την καθημερινότητά σου. Οι σημειώσεις δεν υπάρχουν για να καθυστερούν τη βοήθεια, αλλά για να την κάνουν πιο αποτελεσματική.

Καταγραφή όσων παρατηρείς στο Oveluni

Στο Oveluni μπορείς να καταγράψεις με την ημερομηνία την αλλαγή που παρατήρησες από τα Συμπτώματα στο μενού Γρήγορη προσθήκη· εκτός από έτοιμες ετικέτες όπως Πονοκέφαλος ή Κόπωση, μπορείς να προσθέσεις και τη δική σου προσαρμοσμένη ετικέτα. Τις λεπτομέρειες μπορείς να τις γράψεις με Μια σημείωση, και τις μέρες που πήρες ή παρέλειψες το φάρμακο να τις κρατάς με την Καταχώριση φαρμάκου. Στην οθόνη Συνόψεις βλέπεις τις καταγραφές σου δίπλα δίπλα στο διάστημα που επιλέγεις και μπορείς να φτιάξεις μια αναφορά PDF πριν από το ραντεβού· οι σημειώσεις μπαίνουν στην αναφορά μόνο αν ενεργοποιήσεις εσύ τη «Συμπερίληψη σημειώσεων». Με τα λόγια της ίδιας της εφαρμογής: «Αυτές είναι προσωπικές παρατηρήσεις, όχι ιατρική αξιολόγηση.» Το Oveluni δεν ελέγχει αλληλεπιδράσεις φαρμάκων, δεν ερμηνεύει παρενέργειες και δεν προτείνει φάρμακα ή δόσεις· η εκτίμηση ανήκει πάντα στον γιατρό και στον φαρμακοποιό σου. Για τα υπόλοιπα πεδία παρακολούθησης, δες τη σελίδα Δυνατότητες. Το Oveluni έρχεται σύντομα στο App Store.

Πηγές

1. FDA: Finding and Learning about Side Effects
2. MedlinePlus: Drug Reactions
3. NHS: Anaphylaxis